Tiroit yetmezliği metabolizmayı yavaşlatan ve bu nedenle kişilerde
önceki kilolarına göre %15-30 oranında kilo alınmasına neden olan bir
hastalıktır. Bu nedenle tiroit bezi yetmezliği tedavi edilmeden kilo
vermek çok zordur. Tiroit hormon ilaçları (Levotiron veya Tefor gibi)
ile hastaların çoğunda tedaviyle birlikte kilo verme oluşursa da
hastaların % 17’si kilo veremez. Özellikle menopozdaki kadınlarda bu
durum daha sık görülür. Hem menopoz hem de tiroit yetmezliği kilo
vermeyi engeller.Tiroit bezi yetmezliği olmadığı halde kilo vermeye
çalışan kişilerde belirli bir kilo verdikten sonra kilo kaybının
azaldığı veya durduğu bir dönem oluşur. Bu durum vücudun kendini koruma
mekanizmasıdır. Vücudumuz daha fazla kilo verilmesine direnç göstermeye
başlar. Bu direnç tiroit hormonlarının azalmasıyla olabildiği gibi bazı
başka hormonların salınmasının artması ile de oluşur. Kalori alımı yani
yenilen gıda alımı azaldıkça vücudumuzda bulunan T4 hormonunun T3
hormonuna dönüşümü azalır ve sonuçta hücrelere giren ve etkili olan T3
azaldıkça metabolizmamız yavaşlar ve kilo veremeyiz.
Kalori alımı azaldıkça yani diyet yaparken az yemek yedikçe
vücudumuzdaki yağlardan salgılanan Leptin isimli hormon kanda azalır.
Azalan leptin hormonu ise beyindeki iştah merkezini uyararak iştahı
artırır ve gıda alınmasını sağlar.
Kilo vermeyi engelleyen hormonlardan birisi Ghrelin hormonudur. Bu
hormon mideden salgılanmakta ve kana karışarak beyine ulaşıp yemek
yemeyi artırmaktadır. Kilo vermek için diyet yaparken bu hormon kanda
artmakta ve daha fazla kilo verilmesini engellemektedir. Bu hormonun
salgılanmasını önleyecek bir ilaç ise henüz yoktur.
Bazı minerallerin eksiklikleri de kilo vermeyi engeller. Manganez,
krom çinko, kalsiyum ve magnezyum eksikliği özellikle çok önemlidir. Bu
minerallerde saptanan eksikliklerin tedaviyle düzeltilmelidir.
T4 hormonunun T3’e dönüşmesinde selenyum minerali de etkili
olduğundan kilo veremeyen kişilerde selenyum eksikliği olup olmadığına
bakılması gerekir. Selenyum eksikliği varsa bu eksiklik giderilir.
Ayrıca çinko, demir, bakır mineralleri de T4’ün T3’e dönüşümünde
etkilidir. Bu minerallerde eksiklik olup olmadığına da bakılması
gerekir.
Omega-3 alımını artırmak kilo vermede faydalı olabilir. Omega-3 yağ
asitleri tiroit hormonlarının hücrelerdeki etkisini artırmaktadır.
Kanda insülin hormonu yüksek ise kilo vermede sıkıntılar oluşur.
İnsülin yüksekliğini azaltmanın önemli bir yolu şeker yükü yüksek olan
karbonhidratları yememektir. Beyaz ekmek, şeker, makarna, patates, kek,
tatlı, çikolata gibi şeker yükü fazla gıdalar insülin hormonunu kanda
iyice artırarak kilo vermenizi önler. Bu gıdalar yerine tam buğday
unundan yapılmış ekmek (köylü ekmeği gibi), kepekli makarna, nohut,
kuru fasulye, mercimek, bezelye, sebze ve meyvelerle beslenmek gerekir.
Tiroit yetmezliği olan hastalarda metabolizma yavaşladığından alınan
karbonhidratların (unlu, şekerli gıdaların) sindirilmesi veya
parçalanması ve kandaki şekerin hücrelere girmesi zorlaşır. Bu nedenle
vücut daha fazla insülin salgılayarak kan şekerini düşürmeye çalışır.
İnsülin arttıkça da iştahta artma ve kilo alma oluşur. İnsülin
hormonundaki yükselmeler gün içinde kan şekerinde düşme yaptığı için de
yorgunluk, baş dönmesi, bitkinlik, öfkelenme, birden sinirlenme,
bağırma ve açlık hissi oluşur. Sizde bu belirtiler varsa kan
şekerinizde düşmeler oluyor demektir. Bunu anlamak için 3-4 saatlik
şeker yükleme testi yaptırmanız gerekir.
Stresli kişilerde stres hormonu dediğimiz kortizol artmaya başlar ve artan kortizol hormonu da kan şekerini yükseltir.
Yukarıda söz edilen faktörler hipotiroidili bir hastada kilo almaya,
kan şekerinde düşmelere neden olur. Eğer kilo veremezseniz ileride bu
defa şeker hastalığı gelişir.
Bu nedenle karbonhidrat ve yağdan fakir bir beslenme ile ve egzersiz yaparak kilo vermeyi denemelisiniz.
İyi beslenmenize ve egzersiz yapmamıza rağmen zayıflayamıyorsanız
doktorunuz size bazı ilaçlar verecektir. Bu ilaçlar zayıflamanıza
yardımcı olur.
Hipotiroidili hastalarda selenyum desteği almak T4 hormonunun T3’e
dönüşümünü artırarak dokulardaki tiroit azlığını veya metabolizma
yavaşlamasını artırmaya faydalı olabilir. Bu nedenle selenyum ölçümü
yaptırınız. Eksiklik varsa doktorunuz size selenyum desteği için ilaç
verecektir.
Kilo veremeyen tiroit yetmezlikli hastalarda T4 (Levotiron veya
Tefor) ve T3 ilaçlarını birlikte almak bazen faydalı olabilir. TSH
hormonunu 1.5-2.5 arasında tutacak şekilde doktorunuz bu ilaçları
ayarlayacaktır.
Yukarıdaki önlemlere rağmen kilo veremeyen kişilerde altta yatan
diğer nedenleri araştırmak gerekir. Bunlar depresyon, stres, uyku
bozuklukları, bazı mineral ve vitamin eksikleri ve gıda allerjileri
olabilir. Özellikle selenyum, çinko, ve demir eksikliği varsa bunların
tedavisi kilo vermeniz açısından çok önemlidir.
Bazen TSH hormonu normal olduğu halde kilo veremeyen hastalarda
anti-TPO antikoru yüksek olabilir. Anti-TPO antikor yüksekliğinde
tiroit bezinin çalışmasında hafif bozukluklar olabilir. Çok hassas TSH
ölçümleri ile bu durum anlaşılabilirse de gizli tiroit yetmezliğin
tanısı için TRH testi yapılabilir. TRH sonrası 25nci dakikada TSH
15’den yüksek çıkarsa tiroit bezi az çalışıyor demektir.
Özetle; tiroit yetmezliği olan kişiler kilo veremiyorsa şu nedenler araştırılır:
1. İlaç yeterince alınıyor mu? TSH düzeyi istenen seviyede mi? TSH düzeyi 1-1.5 düzeyine indirmekle kilo verme sağlanabilir.
2. Gıda allerjisi olup olmadığını araştırmak gerekir. Gıda allerjisi varsa kilo vermede sıkıntı olur.
3. Kanda insülin düzeyine bakılır. İnsülin yüksek ise ona yönelik tedaviler uygulanır.
4. Kalori azaltılmasını yeterince yapmamış olabilirsiniz
5. Selenyum, B vitamini, yağ asitleri, magnezyum ve kalsiyum eksikliğiniz varsa kilo veremezsiniz
6. Psikolojik stres varsa düzeltilmelidir. Stresi olan kişilerin kilo vermesi zordur.
7. Kanda anti-TPO antikoruna bakılır. Yüksek ise ona yönelik tetkik ve tedaviler yapılır.
8. Diğer hormon bozuklukları olup almadığı araştırılır (Kortizol
eksikliği, yumurtalık kistleri, prolaktin hormon yüksekliği, kan
kalsiyum azlığı gibi).